Home Page Image
 

...Першае, што скажу я табе, гэта чытай, у кніжках і ў разумных людзей пытайся, як жылі даўней нашы тутэйшыя людзі...

Максім Гарэцкі
 

 


Зварот да ўсіх станаў Вялікага Княства Літоўскага

 

Усім станам Вялікага Княства Літоўскага Леў Сапега, падканцлер Вялікага Княства Літоўскага, стараста слонімскі, маркоўскі
і мядзельскі, пакорлівыя і зычлівыя службы свае ахвярую.
Заўважалі тое ўсіх вякоў мудрыя людзі, што ў кожнай рэчы
паспалітай чалавеку прыстойнаму нічога не можа быць даражэй за вольнасць. А няволяй так мусіць гідзіцца, што не толькі
скарбамі, але й смерцю самой яе ад сябе адганяць павінен.
А таму ўсе людзі прыстойныя не толькі маёмасць, але і жыццяў
сваіх супраць кожнага непрыяцеля выносіць не шкадуюць, каб
пад іх жорсткае панаванне не трапіць. Каб вольнасці сваёй
пазбаўленыя, паводле волі і разумення чужынцаў не мусілі жыць.
Але ўжо мала таго, каб чалавек не быў у няволі вонкавага
непрыяцеля, а дамашняга непрыяцеля над сабой трываць мусіў.
Таму той муштук або вудзіла дзеля стрымання кожнага нахаб-ніка вынайдзеныя. Каб баяўся закону, усякага гвалту і сваволі
ўнікаў. І над больш слабым і горшым не здзекваўся, а таксама
не мог прыгнятаць яго. Бо для таго законы ўстаноўленыя, каб
багатаму і моцнаму не ўсё было вольна чыніць. Як гаварыў Цы-цэрон: «Становімся нявольнікамі законаў для таго, каб свабоды
ўжываць маглі».
Калі чалавеку прыстойнаму нічога няма даражэй за тое, каб у
Айчыне сваёй бяспечна жыць, не баючыся, каб яго добрай славы
не зганьбілі, целу ды здароўю не прычынілі шкоды, каб не маглі
пакрыўдзіць яго на ўласнай маёмасці, тады толькі праву, а не
чаму іншаму, павінен быць адданы. Дзякуючы законам, чалавек
абаронены, аніякага прымусу, знявагі і крыўды не церпіць. Бо
мэта і сэнс усіх законаў на свеце, каб кожны добрую славу сваю,
здароўе і маёмасць захоўваў ў цэласці, ва ўсім гэтым аніякіх
стратаў не меў.
Нашая вольнасць, якую мы хвалім сярод іншых народаў
хрысціянскіх, у тым, што маем гаспадара, які пануе не паводле
волі сваёй, а паводле права нашага. І як славай добрапрыстойнай,
гэтак жыццём і маёмасцю вольна карыстаемся. Бо калі б нехта
ў тых трох рэчах нас пакрыўдзіць наважыўся і паводле прыхаці
сваёй, а не паводле законаў нашых, узвысіўся над намі, той быў
бы не панам нашым, а скажальнікам правоў і вольнасцяў нашых.
Мы пры гэтым мусілі б быць яго нявольнікамі.
І слушна за праўду маем, за што дзякуй Пану Богу, што пры
панаванні каралёў іх міласцяў і вялікіх князёў, гаспадароў нашых, тую ўладу і вольнасць у руках сваіх маем. Творачы права
самі сабе, найлепш можам вольнасці свае ва ўсім захаваць, бо не
толькі сусед ці просты абываталь у Айчызне, але і сам гаспадар,
пан наш, аніякай тыраніі над намі ўжываць не можа, адно толькі
столькі, колькі яму права дазваляе.
Таму, маючы гэтакі скарб у руках нашых, каторы нельга
купіць ні за якую суму, належыць кожнаму прыстойнаму чала-веку ведаць пра яго. Каб быў добра абазнаны, сам сябе і жарсці
свае стрымліваў, дзейнічаў паводле пісанага права і нікога не
крыўдзіў. Калі б быў некім пакрыўджаны, каб ведаў, дзе мусіць
шукаць абароны і лекаў у крыўдзе сваёй.
Як адзін сенатар рымскі другога караў за тое, што права Ай-чызны сваёй не ведаў, гэтак і кожны наш абываталь заслугоў вае
прачуханкі за тое, што вольнасцю сваёй выхваляецца, а законаў
сваіх умець і разумець не хоча, тых законаў, якія вольнасць яго
дазваляюць захоўваць.
Сорамна народу не ведаць сваіх законаў, асабліва нам, бо
не на чужой якой мове, а на сваёй уласнай маем пісанае права!
І кожнага моманту, пры патрэбе даць адпор усялякай крыўдзе,
мусім ведаць права.
А паколькі паўставалі немалыя цяжкасці ад таго, што
не кожны мог мець Статут з-за доўгага перапісвання, тады,
кіруючыся патрэбамі кожнага абываталя і служачы карысці
рэчы паспалітай, наважыліся тую працу на сябе ўскласці. І, не
шкадуючы кошту і накладу свайго, той Статут у друк падаў. Тым
самым дарогу зручную і лёгкую да спасціжэння права кожнаму
пратарыў. Кожны, хто захоча, зможа мець яго ў руках сваіх.
Прашу вашу міласць, дазвольце тую працу ад мяне ўдзячна
прыняць.
Маючы вольнасці свае, добра замацаваныя правам, таго
сцеражыцеся, каб да судоў і да трыбуналаў не толькі людзей
добрых, але і ў праве нашым глыбока абазнаных выбіралі. Якія
баяцца Пана Бога і цнатлівыя. Якія б для карысці сваёй, на шкоду
бліжняму, дзеля прагнасці сваёй і дзеля падарункаў права не
перакручвалі. Але простым парадкам ідучы, святую праўду і
справядлівасць зберагалі. І тую вольнасць, якой гэтак цешымся,
цалкам нам захавалі.З тым братэрскай ласцы і міласці вашых міласцяў даручаюся.

1588

Пераклаў Іван Саверчанка

 

 

раздрукаваць


 

По материалам www.rkm.kz
смеситель.kz

 
 

 

 

 
2013-2015 © Усе правы абароненыя